BERICHT

Geachte volgers, mijn blog wordt in het vervolg rechtstreeks op de site www.gerrit-vlaskamp.nl geplaatst. Ik hoop u daar weer te ontmoeten.

De Reigerhof

Het wordt steeds moeilijker nieuwe tuinen van Gerrit Vlaskamp te ontdekken. De grootboeken van boomkwekerij Bosgra zijn grotendeels verwerkt, maar deze administratie begint in 1861, terwijl  Vlaskamp vanaf 1854 in Friesland heeft gewerkt. Bovendien waren er meer boomkwekerijen, zoals die van Krijns in Joure. Krijns heeft geen administratie nagelaten, wel dagboeken en daar komt de naam Vlaskamp geregeld in voor, vooral in de eerste helft van de 19de eeuw, toen de vader van Gerrit, Lambertus, een boomkwekerij had in Rinsumageest.
Lambertus was ook aanlegger van tuinen zoals o.a. blijkt uit het park van Fogelsanghstate in Veenklooster, waarvan hij het laatste deel heeft aangelegd. Het eerste deel is van Roodbaard.
We moeten dus nog zoeken naar tuinen van Lambertus Vlaskamp in de eerste helft van de 19de eeuw en van Gerrit vanaf 1854.
Zo kreeg ik via Wim Brons bijgaande foto die staat in het boek 'Metslawier van toen' van Geert Jongeling. Op de foto staat boerderij de Reigerhof. Van de zoon van Geert Jongeling, Doede, kreeg ik vervolgens informatie over de boerderij. De tuin is waarschijnlijk uit de tijd van Lambertus Vlaskamp of uit de eerste jaren van Gerrit.

Hij heeft ook alle kenmerken van een Vlaskamptuin, dus misschien mogen we aannemen dat het een Vlaskamptuin is, maar we hebben geen bewijs. De foto stamt uit 1906 en de mensen op de foto zijn Sjoerd Sytsma met vrouw en kind en als ik het goed zie een arbeider.

Vlaskamp in Wommels

In de gemeente Littenseradiel heeft Gerrit Vlaskamp 32 tuinen aangelegd met als hoogtepunt Mantgum, waar vrijwel alle tuinen aan de Seerp van Galamawei van zijn hand zijn. Alle reden om in het museum 'It Tsiispakhûs' in Wommels een tentoonstelling in te richten over de Vlaskamptuinen in deze gemeente. Het ontwerp van de expositie is van Nico Kloppenborg, die alle meerdere Vlaskamptuinen heeft gerestaureerd. Het is een mooie, intieme tentoonstelling geworden helemaal in de sfeer van de 19de eeuw. Ik mocht de openingshandeling verrichten door me een weg te banen door weelderig groen. Henk Bootsma maakte de foto, een compleet fotoverslag kunt u vinden op zijn site:

http://henkbootsmafotografie.nl/index.php?id=1&map=10&submap=749&big=34561

De kerk en de pastorie van Oostermeer

In BREEDút, de dorpskrant van Oostermeer, verschenen twee artikelen van de hand van Elle Bosma  over de Vlaskamptuinen in die plaats. Uitstekend gedocumenteerde verhalen, die ook nog weer nieuws opleverden, onder andere de aantekening van de kerkvoogdij uit 1871: 'Betaald aan G.L.Vlaskamp f 39,- wegens het maken der tekening en den uitvoering van aanleg om de nieuwe kerk'. Het ging om de inrichting van 'Het Plantsoen' bij de kerk. Helaas is de tekening niet bewaard gebleven. Om de kerk heen is een groot aantal bomen en struiken geplant. De oude kerk werd afgebroken, alleen de toren bleef staan, vandaar de intrigerende eenzame toren op it Heechsân. In 1874 werd een fraai hek geplaatst voor de ingang van de kerk, gemaakt in de smederij van Benedictus Mohrmann te Leeuwarden. In 1875 werd de pastorie gebouwd en in 1876 legde Vlaskamp de tuin aan. Ook hier kwam een fraai hek van Mohrmann.
De kerkhoven die Gerrit Vlaskamp heeft aangelegd, zijn stof voor een vervolgonderzoek.
Hieronder een foto van de beide hekken, die ik kan laten zien dank zij Elle Bosma.

Fockensstate in Beetsterzwaag.

Op de Vlaskampexpositie in het Fries Museum hangen alle tekeningen, die tot nu toe bekend zijn van Gerrit Vlaskamp, ook de tekening van Fockensstate. ( ± 1855) en heel bijzonder: de tekening, die Roodbaard maakte van de zelfde tuin (±1835)  hangt er boven. De tekeningen zijn heel lang niet te zien geweest, we zijn dan ook zeer dankbaar dat we ze van een particulier hebben kunnen lenen.

De tekening van Vlaskamp is ook uitgevoerd, want de ingang van de tuin lag bij Roodbaard rechtsonder, bij Vlaskamp middenvoor en dat is nog het geval.

Verrassingen in Itens

Morgen is de grote dag: de tentoonstelling in het Fries Museum wordt geopend, het boek over Vlaskamp wordt gepresenteerd en op Nederland 2 is voor het eerst deel 1 van de documentaire te zien (om 10.25). Alle onderdelen hebben de zelfde titel: De vergeten tuinen van Gerrit Vlaskamp.
Is het Vlaskampverhaal nu af. Nee, de expositie in het Tsiisipakhûs in Wommels komt nog: tijdens de voorbereidingen verrast Jaap Scheffer steeds weer met belangrijke stukken uit het archief van de Doopsgezinde kerk in Itens die 150 jaar bestaat.
Zo vond hij de eerste rekening van de hand van Gerrit Vlaskamp die bekend is .

Daarop zien we, dat de tekening 12 gulden kostte en dat hij lang in Itens was om de tuin mee aan te leggen. De laatste vondst is de rekening van ene Rommert Zijlstra waar Vlaskamp in de kost was tijdens de werkzaamheden. Zo zal er in allerlei kerkarchieven nog veel liggen, er blijft dus werk aan de winkel. Maar morgen eerst de grote dag en vanavond vertel ik alvast wat over het project in het programma Bynt van Omrop Fryslân

Museum 'It Tsiispakhûs' in Wommels

De expositie in het Fries Museum nadert met rasse schreden, er wordt heel hard gewerkt om alles op tijd klaar te krijgen. De bruiklenen zijn binnen, spannend, alle negen tekeningen die nog bekend zijn van Gerrit Vlaskamp worden getoond en ook een paar verrassingen.
Maar niet alleen het Fries Museum eert Gerrit Vlaskamp, ook museum It Tsiispakhûs in Wommels.
In de gemeente Littenseradiel heeft Gerrit vele tuinen aangelegd, met als hoogtepunt Mantgum, waar aan de Seerp van Galemawei vrijwel alle tuinen van zijn hand zijn. Ed Nijpels noemde dit dan ook de mooiste straat van Friesland. Vroeger heette de straat  'De Villalaan'.
Ik wil u één van de mooiste foto's uit de gemeentecollectie niet onthouden, hij wordt natuurlijk ook getoond in de tentoonstelling.

Solco Tromp in Balk

Ook kleine bestellingen in de boeken van Bosgra kunnen interessant zijn. Zo vond ik een bestelling uit 1869 van dokter Solco Tromp uit Balk voor 10 perenbomen. Het is de eerste bestelling die ik vond voor de dokter, maar het is vast niet de eerste keer dat Gerrit Vlaskamp en hij contact hadden. De boeken van Bosgra beginnen in 1861, het doktershuis is gebouwd in 1832, Vlaskamp is zijn carrière in 1854 begonnen. Het is niet logisch dat een arts uit Balk via een tuinarchitect uit Hardegarijp perenbomen bestelt bij een boomkweker in Bergum, terwijl er in Joure ook een boomkwekerij ligt, die van Krijns. Ik denk dan ook, dat de tuin tussen 1854 en 1861 is aangelegd en dat Tromp in 1869 nog eens 10 perenbomen heeft besteld. Ook voor pomologen is het natuurlijk leuk om eens in de boeken van Bosgra te neuzen, ze liggen bij Tresoar in Leeuwarden en zijn dus voor iedereen in te zien. Zie ook de mooie site 'langsdeluts' van Johan Groenewoud.

De vergeten tuinen van Gerrit Vlaskamp

Met een variatie op het Friese liedje 'Alwer in Fries' van Bauke en Greetje, zou ik kunnen zeggen 'Alweer een boek'. Ditmaal 'De vergeten tuinen van Gerrit Vlaskamp', geschreven door een keur aan deskundigen, te weten Alice Booij, Jan Holwerda, Nico Kloppenborg, Kees Kuiken, Yme Kuiper, Frans Leenders, Aly van der Mark, Rita Mulder-Radetzky, Carla S. Oldenburger-Ebbers, Willemieke Ottens, Trudy van Riemsdijk-Zandee, Willem van Riemsdijk en Landschapsbeheer Friesland.Het ligt nog bij de drukker, maar ik kan in ieder geval het omslag laten zien. Het boek wordt gepresenteerd tijdens de opening van de expositie over Vlaskamp in het Fries Museum op 5 april. Het boek wordt uitgegeven door de Afûk onder redactie van Ernst Bruinsma en Yme Kuiper.

Borniastate

Tot mijn verrassing las ik in het pas verschenen boek 'Landgoed Martenastate Koarnjum' van Peter Karstkarel, dat Gerrit Vlaskamp ook de tuin bij Borniastate in Leeuwarden heeft ontworpen. Ik had het wel eens gehoord, maar de tuin, of liever gezegd, het park, stond niet in de boeken van Bosgra.
Karstkarel vertelde me dat hij het had gevonden in de dagboeken van architect Kramer.
Gerrit Vlaskamp werkte vaker samen met Kramer, hij heeft ook de tuin bij zijn huis ontworpen.
Binnenkort ga ik die dagboeken lezen, wie weet wat er nog meer boven water komt.
In de tuin van Borniastate stond een prieel, duidelijk geïnspireerd door de tuinsieraden van Van Laar.

 

Een soortgelijk prieel stond in het parkje, dat vroeger tegenover het station in Leeuwarden lag, zie foto.
Ik heb het altijd al een Vlaskampparkje gevonden, maar tot op heden is er geen bewijs voor.
En zo werpt ook dit antwoord (Borniastate had een Vlaskamptuin) weer vele vragen op.

State Tjessens

Al omstreeks 1770 is de eerste Vlaskamp naar Friesland gekomen. Lambartus Gerrits Vlaskamp werd in 1746 geboren in Breedenbroek bij Varsseveld, hij was een zoon van Gerrit Lambartus Vlaskamp, een boer die 19 kinderen had. Lambartus en zijn broer Arent zagen geen toekomst in de Achterhoek en beproefden hun geluk in het Westland, waar ze tuinman werden op de grote buitens die daar lagen.
Lambartus was de eerste die naar het Noorden trok, naar state Tjessens bij Holwerd. Vijf jaar later volgde zijn broer Arent (hij werd een paar jaar later de laatste hortulanus van de universiteit van Franeker). Een paar jaar geleden kreeg ik een bijzondere ansichtkaart van State Tjessens. Op de voorkant staat een bospad, maar de achterkant is veel interessanter, want daar heeft iemand in 1918 de situatie getekend zoals die was voor de afbraak van de state.

Staniastate

Na een vakantie en de griep zijn we weer een maand verder en dat terwijl er zulk leuk nieuws is, waar ik uw hulp bij nodig heb.
Landschapsarchitect Els van der Laan is in het bezit van een kopie van een tekening van Staniastate van de hand van Lucas Roodbaard, waar Gerrit Vlaskamp een boomgaard overheen getekend heeft.
De boomgaard is in 1883 aangelegd op verzoek van Wilco van Welderen Rengers, de burgemeester van Leeuwarden.
De originele tekening is zoek, maar we zouden hem natuurlijk graag willen exposeren in het Fries Museum. Mijn vraag is dus: Wie weet waar de originele tekening is?

Gerrit Vlaskamp in 2014

Sinds vier jaar staat mijn leven in het teken van een oudoom van Ids (mijn echtgenoot), van wie we daarvoor niets wisten. Gerrit Vlaskamp was zijn naam en alle inspanningen van de afgelopen jaren moeten dit jaar uitlopen in een expositie in het Fries Museum, een documentaire en een boek. Aan alle drie wordt hard gewerkt.
Het is een verhaal met ups en downs. De vader van Gerrit stierf in Veenhuizen, zijn zuster Jelske in het oude- mannen en vrouwenhuis in Utrecht. Vier jaar geleden waren het onbekende voor me, nu zijn het bijna levende wezens.
Ik kreeg een fotoalbum van een ver familielid, Anneke Wiersma, met twee foto's van Gerrit. De ene foto is zo langzamerhand bekend omdat hij in allerlei publicaties gebruikt is, de andere niet, daarom aan het begin van het Vlaskampjaar de onbekende foto. Ik denk dat hij hier iets ouder is, zijn inhammen zijn wat dieper.

Nogmaals de villa in Assen

In mijn vorige blog schreef ik over de tuin die Gerrit Vlaskamp in 1876 heeft aangelegd voor mevrouw Van Royen in Assen. Op de foto stond het huis, zoals het er nu uit ziet.
Het blijkt dat er een treurige geschiedenis aan is verbonden.

In 1874 is burgemeester Van Royen overleden op 44- jarige leeftijd. Zijn vrouw liet het jaar daarna de tuin aanleggen en toen die klaar was, stierf ze zelf ook, ze was nog maar 39.
In het huis was later het sanatorium van dokter Groenewegen gevestigd, deze foto dateert uit die periode.

Een villa in Assen

Bijna alle locaties van de Vlaskamptuinen zijn zo langzamerhand bekend, maar we wisten nog steeds niet waar mevrouw Van Royen in Assen had gewoond. Voor haar had Gerrit, zover we weten,  de enige tuin in Drenthe aangelegd.  Ze was de weduwe van burgemeester van Royen van Ambt- Hardenberg en een schoonzuster van jonkheer Quintus, die getrouwd was met een meisje Van Royen. Quintus  liet Gerrit  Park Groenestein in Groningen renoveren.
Een poosje geleden heb ik een oproep gedaan en daarop is Jan Pieter de Groot (zie zijn fraaie site over de meisjeskostschool in Spannum) gaan zoeken, hij belandde in de Beilerstraat en de archivarissen Albert Hoekstra uit Roosendaal en Erwin de Leeuw van het Drents Archief brachten me bij dit fraaie huis op nummer 24. Het staat te huur voor €1000 per maand, als het in Leeuwarden stond, gingen we er wonen.
Het is een rijksmonument, zie:
 http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/monument_pdf.php?OBJnr=469325

Het huis is ook nog een sanatorium geweest, zie:

 http://www.drentsarchief.nl/beeldbank/e40418e8-a864-4958-a33f-b468bf46c879

Helaas is de tuin zo goed als verdwenen, van de enorme plantlijst resten slechts een paar bomen, de tuin achter het huis is grotendeels volgebouwd, zoals bijna alle tuinen in de steden.

François HaverSchmidt

Lambertus en Gerrit Vlaskamp hebben allebei gewerkt aan de tuin van de pastorie in Damwoude. Lambertus in 1844, Gerrit in 1881. De tuin is nog ouder, want in 1872 schreef François Haverschmidt al vol liefde over deze tuin in FAMILIE EN KENNISSEN. Hij was de kleinzoon van dominee François Bekius en hij ging omstreeks 1840 geregeld logeren in Dantumawoude, zoals het dorp toen nog heette:

 ‘Adam en Eva hebben in geen weelderiger lustoord hun onschuld genoten- en verloren, dan waarin ik de augustusmaanden van mijn vierde tot mijn achtste jaar doorbracht.

Vlak voor het huis, temidden van een uitgestrekt plein, met kiezelzand bestrooid, stond een reusachtige linde. Rondom haar dikke stam had men een bank gemaakt en daar zie ik mijn grootvader en grootmoeder nog zitten, des avonds bij de thee. Wat was het daar stil, vergeleken bij het gewoel in de stad, en wat was de zoele lucht vol geuren van de reseda en de kamperfoelie’.

De tekening is van J.Hoyng van Papendrecht. Thérèse Schwarze maakte het portret van François HaverSchmidt.

 

Een rode beuk

Een zwarte, een bruine, een rode of in Duitsland een bloedbeuk, de prachtige beuken met hun rode/bruine bladeren hebben verschillende namen. Op vrijwel alle plantlijsten van Gerrit Vlaskamp staan één of meer beuken, hij noemt ze meestal zwarte beuken.
Ze spreken ook tot de verbeelding: mij is verteld, dat een rode beuk een teken van status was. Toen ik een lezing gaf voor een groep boerinnen, vertelde één van de dames dat boeren die tot 40 ha land hadden 1 rode beuk op het erf mochten planten, hadden ze meer land dan hadden ze recht op 2 beuken. Ik ben heel benieuwd of het een regionaal verhaal is, of dat de beuk als statussymbool in heel Nederland voor komt. Gaarne uw reacties!
Deze beuk staat in Selmien, een buurtschap vlak bij Drachten waar nog diverse Vlaskampsporen te vinden zijn.

De Zonderlinge Zee-Plant II

Dit is de Zonderlinge Zee-Plant, Meese maakte zelf de Kopergravure.

Een zonderlinge Zee-Plant

Gerrit Vlaskamp schreef op zijn facebookpagina over De zonderlinge Zee-Plant die David Meese, voorganger van Arent Vlaskamp als hortulanus in Franeker, beschreven heeft.
Het is een leuk verhaal, heel uitgebreid, dus ik kan maar een fragment laten zien, maar het boekje ligt bij Tresoar, dus bent u nieuwsgierig, spoed u derwaarts. De titel is: Het XIX Classe van de Genera- Plantarum van Linnaeus, Syngenesia genaamt, opgeheldert en vermeerdert. Aanvraagnummer 834 Ntk.

Een bericht uit het verleden

Soms bereikt me ineens een bericht uit een ver verleden. In Dokkum is een actieve groep speurders (sneupers) elke dinsdag in het archief om het verleden te ontsluiten.
Piet de Haan is bezig met het archief van de Doopsgezinde gemeente. De gemeente had kerken in Holwerd, Blija en in de Visbuurt bij Ternaard. Daarbij hadden ze nog een pastorie en een aantal
te verhuren woningen. De rekeningen in de boeken van de diaconie omvatten het hele gebied.
De Haan stuurde me bijgaande afbeelding van index nr 224 blz 49 van de Doopsgezinde
diakonie Holwerd / Blija / Visbuurt. Hij schreef me: 'Waar deze heg geplant is kan ik niet vaststellen. In de voorafgaande en erop volgende rekeningen is niets dat op bouw, verbouw van een gebouw of
de aanleg van een tuin wijst'. Hij moet nog 30 jaar aan rekeningen onderzoeken, dus wie weet wat er nog boven water komt.
De tekst luidt: Betaalt aan Lamert Flaskamp voor een haag en agt paalen bij gemelde haag bruijkt. Deze Lamert Flaskamp is Lambertus Vlaskamp die uit Breedenbroek in de Achterhoek met zijn broer Arent omstreeks 1770 via het Westland naar Friesland kwam.